Markery nowotworowe

ZASTOSOWANIE. Według NCI stosowany w raku gruczołu krokowego: wspomagająco w rozpoznaniu, do oceny odpowiedzi na leczenie i wykrywania nawrotu ^[1].

OGRANICZENIA. Poziom PSA rośnie także w łagodnym rozroście prostaty i przy stanach zapalnych. Wynik markera nigdy nie jest samodzielnym rozpoznaniem — znaczenie ma wyłącznie w kontekście klinicznym, a jego interpretacja należy do lekarza prowadzącego.

Źródła

1. National Cancer Institute — Tumor Markers in Common Use: cancer.gov ↗

ZASTOSOWANIE. Według NCI stosowany w raku płuca: pomocniczo w monitorowaniu w kierunku nawrotu ^[1].

OGRANICZENIA. NCI wymienia go wyłącznie jako narzędzie monitorowania — nie jako badanie przesiewowe ani rozpoznawcze. Wynik markera nigdy nie jest samodzielnym rozpoznaniem — znaczenie ma wyłącznie w kontekście klinicznym, a jego interpretacja należy do lekarza prowadzącego.

Źródła

1. National Cancer Institute — Tumor Markers in Common Use: cancer.gov ↗

ZASTOSOWANIE. Według NCI stosowane w szpiczaku plazmocytowym i makroglobulinemii Waldenströma: pomocniczo w rozpoznaniu choroby, w ocenie odpowiedzi na leczenie oraz w wykrywaniu nawrotu ^[1].

OGRANICZENIA. To grupa oznaczeń, a nie pojedynczy test — zakres wykonywanych badań ustala lekarz prowadzący. Wynik markera nigdy nie jest samodzielnym rozpoznaniem — znaczenie ma wyłącznie w kontekście klinicznym, a jego interpretacja należy do lekarza prowadzącego.

Źródła

1. National Cancer Institute — Tumor Markers in Common Use: cancer.gov ↗

ZASTOSOWANIE. Według NCI stosowany w raku wątrobowokomórkowym: do monitorowania skuteczności leczenia i wykrywania nawrotu ^[1].

OGRANICZENIA. Oznaczenie jest w Polsce znacznie mniej dostępne niż AFP i nie zastępuje badań obrazowych. Wynik markera nigdy nie jest samodzielnym rozpoznaniem — znaczenie ma wyłącznie w kontekście klinicznym, a jego interpretacja należy do lekarza prowadzącego.

Źródła

1. National Cancer Institute — Tumor Markers in Common Use: cancer.gov ↗

ZASTOSOWANIE. Według NCI stosowany w międzybłoniaku: do monitorowania progresji choroby lub nawrotu ^[1].

OGRANICZENIA. NCI wymienia go wyłącznie jako narzędzie monitorowania, nie jako badanie przesiewowe — także u osób z ekspozycją zawodową na azbest. Wynik markera nigdy nie jest samodzielnym rozpoznaniem — znaczenie ma wyłącznie w kontekście klinicznym, a jego interpretacja należy do lekarza prowadzącego.

Źródła

1. National Cancer Institute — Tumor Markers in Common Use: cancer.gov ↗

ZASTOSOWANIE. Według NCI stosowany w raku pęcherza moczowego: do monitorowania odpowiedzi na leczenie ^[1].

OGRANICZENIA. NCI wymienia go jako narzędzie monitorowania, a nie badanie przesiewowe czy rozpoznawcze; nie zastępuje cystoskopii. W Polsce oznaczenie jest mało dostępne w komercyjnych katalogach badań. Wynik markera nigdy nie jest samodzielnym rozpoznaniem — znaczenie ma wyłącznie w kontekście klinicznym, a jego interpretacja należy do lekarza prowadzącego.

Źródła

1. National Cancer Institute — Tumor Markers in Common Use: cancer.gov ↗

ZASTOSOWANIE. Według NCI stosowany w nowotworach pęcherza moczowego, nerki i moczowodu: w nadzorze nad chorymi, u których rak pęcherza został już rozpoznany, razem z badaniem cytologicznym i cystoskopią ^[1].

OGRANICZENIA. NCI opisuje go jako element nadzoru prowadzonego RAZEM z cystoskopią, a nie jako jej zamiennik ani jako badanie przesiewowe. W Polsce oznaczenie jest mało dostępne w komercyjnych katalogach badań. Wynik markera nigdy nie jest samodzielnym rozpoznaniem — znaczenie ma wyłącznie w kontekście klinicznym, a jego interpretacja należy do lekarza prowadzącego.

Źródła

1. National Cancer Institute — Tumor Markers in Common Use: cancer.gov ↗

ZASTOSOWANIE. Według NCI stosowany w raku gruczołu krokowego: do ustalenia, czy po ujemnym wyniku biopsji potrzebna jest kolejna biopsja ^[1].

OGRANICZENIA. To badanie o wąskim, ściśle określonym zastosowaniu — NCI nie wymienia go ani jako badania przesiewowego, ani jako narzędzia monitorowania leczenia; nie zastępuje PSA. W Polsce oznaczenie jest mało dostępne w komercyjnych katalogach badań. Wynik markera nigdy nie jest samodzielnym rozpoznaniem — znaczenie ma wyłącznie w kontekście klinicznym, a decyzję o biopsji podejmuje lekarz specjalista.

Źródła

1. National Cancer Institute — Tumor Markers in Common Use: cancer.gov ↗

ZASTOSOWANIE. Według NCI stosowany w guzie wydzielającym gastrynę (gastrinoma): do pomocy w rozpoznaniu, do monitorowania skuteczności leczenia oraz do wykrywania nawrotu ^[1].

GDZIE POWSTAJE TEN GUZ

Zgodnie z opracowaniem NCI PDQ o nowotworach neuroendokrynnych trzustki gastrinoma jest guzem powstającym z komórek wytwarzających gastrynę; zwykle rozwija się w głowie trzustki, a niekiedy w jelicie cienkim ^[2]. Oznaczenie gastryny na czczo NCI opisuje jako badanie krwi wykonywane w toku diagnostyki tego rozpoznania ^[2].

OGRANICZENIA. Wynik markera nigdy nie jest samodzielnym rozpoznaniem — znaczenie ma wyłącznie w kontekście klinicznym, a jego interpretacja należy do lekarza prowadzącego. Serwis nie podaje zakresów referencyjnych ani nie interpretuje poziomów.

Źródła

1. [1] National Cancer Institute — Tumor Markers in Common Use (gastryna: gastrinoma, krew; pomoc w rozpoznaniu, monitorowanie leczenia, wykrywanie nawrotu): cancer.gov ↗
2. [2] National Cancer Institute PDQ — Pancreatic Neuroendocrine Tumors (Islet Cell Tumors) Treatment (gastrinoma powstaje zwykle w głowie trzustki, niekiedy w jelicie cienkim; oznaczenie gastryny na czczo we krwi): cancer.gov ↗

ZASTOSOWANIE. Według NCI stosowany w rozsianym raku gruczołu krokowego: jako pomoc w rozpoznawaniu raków o niskim stopniu zróżnicowania ^[1].

CZEGO NIE JEST

NCI nie wymienia tego oznaczenia ani jako badania przesiewowego, ani jako narzędzia monitorowania leczenia raka gruczołu krokowego — tę drugą rolę pełni w wykazie NCI odrębna pozycja, czyli PSA ^[1]. Kwaśna fosfataza sterczowa jest w tym wykazie opisana węziej: jako marker pomocny wtedy, gdy trzeba ustalić pochodzenie nowotworu słabo zróżnicowanego.

OGRANICZENIA. Wynik markera nigdy nie jest samodzielnym rozpoznaniem — znaczenie ma wyłącznie w kontekście klinicznym, a jego interpretacja należy do lekarza prowadzącego. Serwis nie podaje zakresów referencyjnych ani nie interpretuje poziomów.

Źródła

1. [1] National Cancer Institute — Tumor Markers in Common Use (PAP: rozsiany rak gruczołu krokowego, krew; pomoc w rozpoznawaniu raków o niskim stopniu zróżnicowania): cancer.gov ↗

ZASTOSOWANIE. Według NCI stosowany w raku jajnika: wspomagająco w rozpoznaniu, do oceny odpowiedzi na leczenie i oceny nawrotu ^[1].

OGRANICZENIA. Bywa podwyższony w wielu stanach nienowotworowych (m.in. endometrioza, ciąża, stany zapalne miednicy). Wynik markera nigdy nie jest samodzielnym rozpoznaniem — znaczenie ma wyłącznie w kontekście klinicznym, a jego interpretacja należy do lekarza prowadzącego.

Źródła

1. National Cancer Institute — Tumor Markers in Common Use: cancer.gov ↗

ZASTOSOWANIE. Według NCI stosowany w raku jajnika: do planowania leczenia, oceny progresji choroby i monitorowania nawrotu ^[1].

OGRANICZENIA. Nie służy do badań przesiewowych populacji. Wynik markera nigdy nie jest samodzielnym rozpoznaniem — znaczenie ma wyłącznie w kontekście klinicznym, a jego interpretacja należy do lekarza prowadzącego.

Źródła

1. National Cancer Institute — Tumor Markers in Common Use: cancer.gov ↗

ZASTOSOWANIE. Według NCI stosowany w raku jelita grubego i niektórych innych nowotworach: do kontroli skuteczności leczenia i wykrywania nawrotu ^[1].

OGRANICZENIA. Poziom może rosnąć też u osób palących i w chorobach zapalnych. Wynik markera nigdy nie jest samodzielnym rozpoznaniem — znaczenie ma wyłącznie w kontekście klinicznym, a jego interpretacja należy do lekarza prowadzącego.

Źródła

1. National Cancer Institute — Tumor Markers in Common Use: cancer.gov ↗

ZASTOSOWANIE. Według NCI stosowany w rakach trzustki, pęcherzyka żółciowego, dróg żółciowych i żołądka: do oceny skuteczności leczenia ^[1].

OGRANICZENIA. Bywa podwyższony w łagodnych chorobach dróg żółciowych; część osób w ogóle go nie wytwarza. Wynik markera nigdy nie jest samodzielnym rozpoznaniem — znaczenie ma wyłącznie w kontekście klinicznym, a jego interpretacja należy do lekarza prowadzącego.

Źródła

1. National Cancer Institute — Tumor Markers in Common Use: cancer.gov ↗

ZASTOSOWANIE. Według NCI stosowany w raku wątroby oraz nowotworach zarodkowych jajnika i jądra: w rozpoznaniu, ocenie stopnia zaawansowania i rokowania oraz monitorowaniu odpowiedzi na leczenie ^[1].

OGRANICZENIA. Podwyższone wartości występują też w chorobach wątroby i w ciąży. Wynik markera nigdy nie jest samodzielnym rozpoznaniem — znaczenie ma wyłącznie w kontekście klinicznym, a jego interpretacja należy do lekarza prowadzącego.

Źródła

1. National Cancer Institute — Tumor Markers in Common Use: cancer.gov ↗

ZASTOSOWANIE. Według NCI stosowany w kosmówczaku i nowotworach zarodkowych: do oceny stopnia zaawansowania, rokowania i odpowiedzi na leczenie ^[1].

OGRANICZENIA. Fizjologicznie podwyższony w ciąży. Wynik markera nigdy nie jest samodzielnym rozpoznaniem — znaczenie ma wyłącznie w kontekście klinicznym, a jego interpretacja należy do lekarza prowadzącego.

Źródła

1. National Cancer Institute — Tumor Markers in Common Use: cancer.gov ↗

ZASTOSOWANIE. Według NCI stosowane w raku piersi: do oceny, czy leczenie działa, oraz wykrywania nawrotu lub przerzutów ^[1].

OGRANICZENIA. Nie służą do badań przesiewowych ani samodzielnego rozpoznania raka piersi. Wynik markera nigdy nie jest samodzielnym rozpoznaniem — znaczenie ma wyłącznie w kontekście klinicznym, a jego interpretacja należy do lekarza prowadzącego.

Źródła

1. National Cancer Institute — Tumor Markers in Common Use: cancer.gov ↗

ZASTOSOWANIE. Według NCI stosowana w rdzeniastym raku tarczycy: w rozpoznaniu, kontroli skuteczności leczenia i ocenie nawrotu ^[1].

OGRANICZENIA. Dotyczy rdzeniastej postaci raka tarczycy, nie wszystkich raków tego narządu. Wynik markera nigdy nie jest samodzielnym rozpoznaniem — znaczenie ma wyłącznie w kontekście klinicznym, a jego interpretacja należy do lekarza prowadzącego.

Źródła

1. National Cancer Institute — Tumor Markers in Common Use: cancer.gov ↗

ZASTOSOWANIE. Według NCI stosowana w raku tarczycy: do oceny odpowiedzi na leczenie i poszukiwania nawrotu ^[1].

OGRANICZENIA. Ocena wymaga uwzględnienia przeciwciał przeciw tyreoglobulinie, które mogą zafałszować pomiar. Wynik markera nigdy nie jest samodzielnym rozpoznaniem — znaczenie ma wyłącznie w kontekście klinicznym, a jego interpretacja należy do lekarza prowadzącego.

Źródła

1. National Cancer Institute — Tumor Markers in Common Use: cancer.gov ↗

ZASTOSOWANIE. Według NCI stosowana w guzach neuroendokrynnych: w rozpoznaniu, ocenie odpowiedzi na leczenie i ocenie nawrotu ^[1].

OGRANICZENIA. Na poziom wpływają m.in. leki hamujące wydzielanie kwasu żołądkowego (IPP). Wynik markera nigdy nie jest samodzielnym rozpoznaniem — znaczenie ma wyłącznie w kontekście klinicznym, a jego interpretacja należy do lekarza prowadzącego.

Źródła

1. National Cancer Institute — Tumor Markers in Common Use: cancer.gov ↗

ZASTOSOWANIE. Według NCI stosowana w drobnokomórkowym raku płuca i neuroblastomie: wspomagająco w rozpoznaniu i ocenie odpowiedzi na leczenie ^[1].

OGRANICZENIA. Dotyczy drobnokomórkowej postaci raka płuca; hemoliza próbki zawyża wynik. Wynik markera nigdy nie jest samodzielnym rozpoznaniem — znaczenie ma wyłącznie w kontekście klinicznym, a jego interpretacja należy do lekarza prowadzącego.

Źródła

1. National Cancer Institute — Tumor Markers in Common Use: cancer.gov ↗

ZASTOSOWANIE. Według NCI stosowana w nowotworach zarodkowych, chłoniakach, białaczkach, czerniaku i neuroblastomie: do oceny stopnia zaawansowania, rokowania i odpowiedzi na leczenie ^[1].

OGRANICZENIA. To enzym obecny w wielu tkankach — rośnie także przy uszkodzeniu mięśni, hemolizie i wielu chorobach nienowotworowych. Wynik markera nigdy nie jest samodzielnym rozpoznaniem — znaczenie ma wyłącznie w kontekście klinicznym, a jego interpretacja należy do lekarza prowadzącego.

Źródła

1. National Cancer Institute — Tumor Markers in Common Use: cancer.gov ↗

ZASTOSOWANIE. Według NCI stosowana w szpiczaku plazmocytowym, przewlekłej białaczce limfocytowej i niektórych chłoniakach: do określania rokowania i kontroli odpowiedzi na leczenie ^[1].

OGRANICZENIA. Poziom zależy też od czynności nerek. Wynik markera nigdy nie jest samodzielnym rozpoznaniem — znaczenie ma wyłącznie w kontekście klinicznym, a jego interpretacja należy do lekarza prowadzącego.

Źródła

1. National Cancer Institute — Tumor Markers in Common Use: cancer.gov ↗

ZASTOSOWANIE. Według NCI stosowany w guzach rakowiaka: w rozpoznaniu i monitorowaniu choroby ^[1].

OGRANICZENIA. Na wynik wpływa dieta (m.in. banany, orzechy, awokado) i niektóre leki — oznaczenie wymaga przygotowania. Wynik markera nigdy nie jest samodzielnym rozpoznaniem — znaczenie ma wyłącznie w kontekście klinicznym, a jego interpretacja należy do lekarza prowadzącego.

Źródła

1. National Cancer Institute — Tumor Markers in Common Use: cancer.gov ↗

ZASTOSOWANIE. Oznaczany wraz z PSA całkowitym w diagnostyce gruczołu krokowego; NCI opisuje testy oparte na PSA jako wspomagające rozpoznanie i kontrolę raka prostaty ^[1].

OGRANICZENIA. Sam odsetek wolnego PSA nie przesądza o rozpoznaniu. Wynik markera nigdy nie jest samodzielnym rozpoznaniem — znaczenie ma wyłącznie w kontekście klinicznym, a jego interpretacja należy do lekarza prowadzącego.

Źródła

1. National Cancer Institute — Tumor Markers in Common Use: cancer.gov ↗