Szczepionki wektorowe i peptydowe

Szczepionki wektorowe i peptydowe tworzą szeroką, eksperymentalną klasę szczepionek przeciwnowotworowych: żadna nie jest zarejestrowana do rutynowego stosowania, a oceniane są głównie w badaniach klinicznych 1. i 2. fazy. Szczepionki peptydowe dostarczają gotowe fragmenty antygenów nowotworowych; wektorowe wykorzystują zmodyfikowane, nieszkodliwe wirusy lub bakterie do przenoszenia genów antygenów do organizmu. NCI zaznacza, że szczepionki oparte na antygenach wspólnych dla guzów wielu pacjentów pozostają w fazie eksperymentów.

Jak działa

Oba podejścia służą temu samemu — pokazaniu układowi odpornościowemu celu obecnego na komórkach nowotworowych — ale różnymi drogami. Szczepionka peptydowa zawiera krótkie fragmenty białek skopiowane z antygenów związanych z nowotworem, wstrzykiwane zwykle razem z adiuwantem — substancją wyostrzającą czujność układu odpornościowego. Komórki prezentujące antygen wychwytują te fragmenty i pokazują je limfocytom T, które mogą następnie rozpoznawać komórki guza noszące ten sam antygen. Szczepionka wektorowa umieszcza natomiast genetyczną instrukcję antygenu w nośniku — najczęściej osłabionym lub zmodyfikowanym wirusie, który nie wywołuje choroby. Komórki, do których trafi wektor, same produkują antygen, a naturalna zdolność wektora do alarmowania układu odpornościowego może wzmacniać odpowiedź. Obie klasy testuje się w wielu typach nowotworów, często w skojarzeniu z inhibitorami punktów kontrolnych — z założeniem, że szczepionka dostarcza cel, a drugi lek odblokowuje skierowaną przeciw niemu odpowiedź immunologiczną.

Stosowana w

Czerniak złośliwy (melanoma) C43

Czerniak jest rozpoznaniem, w którym szczepionki peptydowe przebadano najszerzej. W randomizowanym badaniu III fazy u 185 chorych na zaawansowanego czerniaka dodanie szczepionki peptydowej gp100 do interleukiny-2 zwiększyło odsetek odpowiedzi z 6% do 16% (p=0,03), a medianę czasu wolnego od progresji z 1,6 do 2,2 miesiąca (p=0,008); różnica w przeżyciu całkowitym (17,8 wobec 11,1 miesiąca) NIE osiągnęła znamienności statystycznej (p=0,06). Szczepionki peptydowe i wektorowe nie mają rejestracji FDA ani EMA w żadnym nowotworze i pozostają przedmiotem badań klinicznych.

Szczepionki wektorowe i peptydowe

Jak działa

Stosowana w

Źródła