Koniugaty przeciwciało-lek (ADC)
Koniugaty przeciwciało-lek (ADC) łączą silny cytostatyk z przeciwciałem monoklonalnym rozpoznającym określone białko na powierzchni komórek nowotworowych, dzięki czemu chemioterapia trafia głównie tam, gdzie wiąże się przeciwciało. Znajdują się na pograniczu chemioterapii i terapii celowanej: ładunek działa jak klasyczny cytostatyk, ale przeciwciało nadaje mu precyzję. Do zarejestrowanych przykładów należą trastuzumab emtanzyna w HER2-dodatnim raku piersi i brentuksymab vedotin w chłoniaku Hodgkina, a nowsze koniugaty stosuje się m.in. w raku piersi i w raku urotelialnym (nowotworze dróg moczowych).
Jak działa
Każdy koniugat składa się z trzech elementów: przeciwciała monoklonalnego rozpoznającego antygen na komórkach nowotworu, chemicznego łącznika (linkera) oraz bardzo silnego cytostatyku, czyli tzw. ładunku. Po związaniu antygenu cały kompleks jest wciągany do wnętrza komórki, gdzie w lizosomach łącznik ulega rozcięciu i uwalnia lek; uwolniony ładunek uszkadza DNA lub aparat podziału komórki i prowadzi do jej śmierci. Część uwolnionych cytostatyków przenika też do sąsiednich komórek guza (tzw. efekt sąsiedztwa, ang. bystander effect), co może zwiększać skuteczność, ale bywa również źródłem dodatkowej toksyczności.
Kluczowa jest stabilność łącznika: powinien on utrzymać lek przy przeciwciele podczas krążenia we krwi i uwolnić go dopiero w komórce docelowej. Mimo tej precyzji ADC nie są pozbawione działań niepożądanych — część ładunku uwalnia się poza guzem, a docelowe antygeny bywają obecne także na niektórych zdrowych komórkach. Właśnie to połączenie celowanego nośnika z cytostatycznym ładunkiem sprawia, że ADC klasyfikuje się na pograniczu terapii celowanej i chemioterapii.
Stosowana w
Pęcherz moczowy
C67
enfortumab wedotyny to uznana opcja w zaawansowanym raku urotelialnym